Home » Kennisbank » Hyperfocaal focuspunt

Hyperfocaal focuspunt. 

Geen makkelijk onderwerp. Maar om de scherpst mogelijke afbeelding te maken, in landschapsfoto's, is het gebruiken van een hyperfocaal focuspunt van onschatbare waarde. In dit artikel zal ik hyperfocale afstand uitleggen om zo de scherpst mogelijke foto's te krijgen met een zo maximaal mogelijke scherptediepte. 

Met de term hyperfocale afstand bedoelen we de afstand waarop de, vooral landschapsfoto's, de grootst mogelijke scherptediepte heeft. Denk bijvoorbeeld aan een landschap waarin zowel de voor- als de achtergrond scherp moet zijn. Bij het scherpstellen op de voorgrond zou alleen de voorgrond scherp worden terwijl bij het scherpstellen op de achtergrond de achtergrond scherp wordt maar de voorgrond niet. Door scherp te stellen op een bepaald punt tussen de voor- en de achtergrond, waardoor zowel de voor- als de achtergrond scherp overkomen, krijg je een landschapsfoto die van voor tot achteren scherp is. Dit scherpstelpunt noemen we hyperfocaal focuspunt.

De technische definitie zegt: het is de kortste scherpstelafstand waarmee objecten op oneindig acceptabel scherp kunnen zijn. Met "oneindigheid" wordt ieder object bedoeld dat ver verwijderd is zoals de de horizon of de sterren of maan. 

Wat is hyperfocale afstand

Het hyperfocale afstandpunt is onder andere afhankelijk het ingestelde diafragma. Dat is op zich ook wel logisch, bij gebruik van een groot diafragma, zoals f / 2, moet van een grote afstand scherp gesteld worden wil men voorwerpen op oneindig scherp krijgen. Bij een klein diafragma van f / 8 of f / 11 is de scherptediepte groter.  In dit geval komt de hyperfocale focusafstand dus dichter bij de lens. Dus hoe kleiner het diafragma, hoe korter de hyperfocale afstand. 

Om het er niet makkelijker op te maken is er een andere theorie die zegt dat het hyperfocale afstand niet te maken heeft met je diafragma maar met de  scherpstelafstand. Omdat die voor een gelijke scherpte tussen de voorgrond en de achtergrond zorgt. Dat is niet iets dat verandert als je je diafragma verandert (zelfs nu zowel de voorgrond als de achtergrond steeds meer onscherp worden bij grote diafragma's). De reden voor deze verschillende interpretaties is: wat vinden we als kijker "aanvaardbaar scherp"?.

Daarnaast heeft ook het brandpuntsafstand invloed op het instellen van het juiste hyperfocale focuspunt. Dit omdat bij het inzoomen de afstand van het hyperfocale punt steeds verder weg gaat. Zo moet je bij een 12 mm lens veel dichterbij scherpstellen om de horizon scherp te krijgen terwijl bij een 400mm lens het focuspunt misschien op een paar honderd meters verwijderd ligt.  Ook is het belangrijk om te weten dat tijdens het scherpstellen op het hyperfocale focuspunt, het beeld vanaf dat punt tot oneindig scherp wordt. 

Wanneer gebruik je het

Om met het hyperfocale focuspunt te werken is het wel van belang dat er iets op de voorgrond is om het scherp te kunnen stellen. We hebben dus wel een object nodig waar we de hyperfocale afstand op kunnen berekenen. Je focust in feite tussen twee objecten, waarvan 1 op een bepaalde afstand bij een bepaald diafragma en het andere op oneindig waarbij beide onderwerpen scherp moeten zijn. Let wel, we hebben het over 'acceptabel scherp', want perfect scherp van een onderwerp op 5 meter afstand in combinatie met een onderwerp op kilometers afstand is onmogelijk. (tenzij je fotografeert met gespecialiseerde apparatuur, zoals perspectiefregeling / tilt-shift lens, lens bevestigd aan balg, enzovoort).Met de techniek focus stacking is het wel mogelijk een volledig scherp beeld te krijgen maar dat is een andere techniek. 

Hoe bereken ik het

Om de juiste afstand in te stellen zijn er twee formules. De ene formule voor een full frame:

H = Hyperfocale afstand
f = Brandpuntsafstand
N = Diafragma(getal)
c = diameter van de aanvaardbare verstrooiingscirkel (0,03 voor full-frame en 0,02 voor een APS-C)

Bij een APS-C camera heb je te maken met een bepaalde crop-factor. Bijvoorbeeld een crop-factor van 1.5x. Hiervoor geldt de formule:

 

Werken met het hyperfocale punt

Bij het maken van mijn landschapsfoto's staat mijn camera altijd op statief. De instelling van de camera is de M stand waarbij ook de autofocus handmatig ingesteld wordt. Ik heb altijd wel iets op de voorgrond staan. Mijn scherpstelpunt stel ik in op een afstand die overeenkomt met de benodigde scherpstelafstand van mijn diafragma. Als ik met mijn apparatuur bv F / 8 gebruik met een 12mm lens stel ik scherp op een afstand van 3,7 meter. Als onderwerp scherp in beeld is weet ik dat alles na dit scherpe onderwerp ook scherp is. 

 

Full frame camera

Om het niet nog moeilijker te maken dan het al  is, zijn er diverse apps en grafieken beschikbaar om dit te berekenen. 

Nem je echter geïnteresseerd  in de optische wetenschap achter het hyperfocale focuspunt dan kan dat een goede manier zijn om instellingen te visualiseren. De bovenstaande formule vertelt waarom een ​​lang brandpuntsafstand of een groot diafragma dit verschil maakt. 

 

Wat is de verstooiingscirkel

Het diafragma is een opening in het objectief, die we verder open of juist dichter kunnen instellen. De grootte van het diafragma heeft invloed op de scherptediepte. Zelfs bij duurdere objectieven wordt een lichtpuntje als een  lichtvlekje weergegeven.  DIt noemen we verstrooiingscirkel.